Η Ασία και το νέο παγκόσμιο γεωστρατηγικό περιβάλλον

0

Σήμερα, η ασταμάτητη Κίνα φαντάζει ως γίγαντας που ασφυκτιά εντός των συνόρων της και συστηματικά αναζητά διεξόδους επέκτασης. Κατά την περίοδο Τραμπ και, την αποχώρηση των ΗΠΑ από την διεθνή σκηνή, η Κίνα βρήκε την ευκαιρία να «καλύψει το κενό» και να αναδιαταχθεί στρατηγικά ώστε να απειλήσει την Ταιβάν, να ανησυχήσει την Ιαπωνία και να φλερτάρει με τις χώρες του Ινδο-Ειρηνικού.  Όλες στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ.  Επιπλέον, η κόντρα της Κίνας με την Ινδία που βρίσκεται σε εξέλιξη προϊδεάζει για έναν αναπόφευκτο ανταγωνισμό με επίκεντρο τα Ιμαλάια, που θα σημαδέψει την ιστορία του 21ο αιώνα.

Ο Νικόλας Σκαρέντζος έχει σπουδάσει Διεθνή Πολιτική Οικονομία και Διεθνείς Σχέσεις. Παρόλο που έχει διανύσει το μεγαλύτερο διάστημα της επαγγελματικής του ζωής εργαζόμενος σε τράπεζες, έχει, μεταξύ άλλων, διατελέσει και γενικός διευθυντής του Ινστιτούτου Αμυντικών Αναλύσεων, σύμβουλος διεθνών σχέσεων του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, καθώς και διευθυντικό στέλεχος της Βραδυνής

Πως εξελίσσονται και τοποθετούνται στρατηγικά οι μεγάλοι πρωταγωνιστές στην νέα διεθνή σκηνή?

Η Ευρώπη της ΕΕ που, με τους δυο παγκόσμιους πολέμους και την ψυχροπολεμική αναμέτρηση, αποτέλεσε το κύριο θέατρο όλων των στρατιωτικών και πολιτικών αναμετρήσεων, περνά σταδιακά στο περιθώριο των μεγάλων εξελίξεων.  Όσο γεωγραφικά, άλλο τόσο και πολιτικά. Θύμα της πολυφωνίας των εθνοτήτων της και των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων της ΕΕ, η Ευρώπη δεν έχει καταφέρει ακόμη να αρθρώσει μια κοινή συνισταμένη και δείχνει ανίκανη όχι να ηγηθεί, αλλά ακόμη και να ακολουθήσει τα γεγονότα.

Η Κίνα σήμερα θεωρείται οικονομικό θαύμα. Η κρίσιμη επιλογή της ρότας της χώρας συνέβη στα τέλη της δεκαετίας του ’80, τότε που ο κόσμος έζησε το κοσμοϊστορικό γεγονός της πτώσης και του τέλους του κομμουνιστικού συστήματος. Για να χρησιμοποιήσουμε πολιτικούς όρους της εποχής Γκορμπατσώφ, σε εκείνο το κομβικό σημείο της ιστορίας η Κίνα αποφάσισε να προσχωρήσει σε Περεστρόικα (Перестройка), δηλαδή στην απελευθέρωση της οικονομίας και την υιοθέτηση καπιταλιστικού μοντέλου ανάπτυξης, χωρίς παράλληλα να προσχωρήσει, όπως έκανε η Ρωσία, σε Γκλασνόστ (Γласность), δηλαδή σε πολιτική απελευθέρωση, διαφάνεια και πορεία προς Κράτος Δικαίου.  Αυτή η επιλογή εκ των αποτελεσμάτων φαίνεται πως όρισε τις βάσεις για την μεγαλύτερη και γρηγορότερη οικονομική ανάπτυξη στην ιστορία. Πριν από 40 χρόνια, η Κίνα δεν είχε καν την δυνατότητα να ταΐσει επαρκώς τους πολίτες της. Η θέση της σήμερα εγγυάται ένα αρκετά καλό βιοτικό επίπεδο σε 1,4 δισεκατομμύρια Κινέζους και έχει τους περισσότερους δισεκατομμυριούχους του κόσμου, μετά από τις ΗΠΑ. Η Κίνα σήμερα είναι μια ακμάζουσα δύναμη.

Αντιθέτως, οι ΗΠΑ με την αποχώρηση από το Αφγανιστάν, την ανάθεση περιφερειακών ρόλων σε συμμάχους και την σύσταση της ΑUKUS (συμμαχία Αυστραλίας, Ηνωμένου Βασιλείου και ΗΠΑ) δείχνουν να αναδιπλώνονται γεω-στρατηγικά και να ορίζουν ως επίκεντρο της προσοχής τους τον γεωγραφικό χώρο που, κατά την άποψη όλων των ειδικών, θα αποτελέσει το θέατρο όλων των σημαντικών γεγονότων του 21ου αιώνα: την Ασία.  Εκεί, Κίνα και Ινδία έχουν ήδη συνοριακές προστριβές και ο έντονος ανταγωνισμός, καθημερινά γίνεται όλο και πιο επικίνδυνος.  Και οι δυο αυτές χώρες, όπως και το γειτονικό Πακιστάν, είναι πυρηνικές δυνάμεις. Κατά την αντιπαράθεση τους, οι δυο πληθυσμιακοί γίγαντες συμπαρασύρουν μαζί τους μικρές και μεγάλες δυνάμεις της περιοχής. Και οι δυο αυτές μεγάλες χώρες υπολογίζεται πως έως το 2040 θα έχουν ΑΕΠ μεγαλύτερα από αυτό των ΗΠΑ. Περεταίρω, η Κίνα διεισδύει σταθερά και μεθοδικά προς τα ανατολικά και τα νότια, δηλαδή προς τον Ειρηνικό Ωκεανό και την περιοχή της νότιας και νησιωτικής Ασίας, προσκρούοντας στα οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ και των συμμάχων τους.  

Η στρατιωτική αναδίπλωση των ΗΠΑ επίσης στοχεύει και στην αποφυγή του φαινομένου που πλήγωσε, ή και εξαφάνισε, πολλές αυτοκρατορίες του παρελθόντος: της αυτοκρατορικής υπερέκτασης  (imperial overstretch). Ο όρος περιγράφει την κατάσταση στην οποία μια αυτοκρατορία επεκτείνεται, ή διατηρεί μέτωπα πέρα από τις στρατιωτικο-οικονομικές δυνατότητές της και συχνά καταρρέει ως αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής.

Η επικέντρωση στην Ασία αποτελεί σαφή προτεραιοποίηση της πολιτικής των ΗΠΑ. Παρόλο που η στάση των μουσουλμανικών κρατών της Ινδονησίας και της Μαλαισίας είναι ακόμη αβέβαιη, αναμένεται με σιγουριά πως, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο,  στο πλευρό της AUKUS θα συμπαραταχθούν η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, οι Φιλιππίνες, η Ταϊλάνδη και πιθανόν η ανερχόμενη υπερδύναμη, η Ινδία.  

Η Ινδία, η πληθυσμιακά μεγαλύτερη δημοκρατία στον κόσμο και ηγέτιδα των αδεσμεύτων χωρών κατά τον ψυχρό πόλεμο, χρησιμοποιούσε πάντα το ειδικό βάρος του μεγέθους της ώστε να κρατά ουδέτερη στάση. Κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, εξοπλιζόταν τόσο από την δύση, όσο και από την ΕΣΣΔ. Κύριος αντίπαλός της είναι το Πακιστάν, γεγονός που την φέρνει πολύ κοντά στις ελληνικές θέσεις και σθεναρά απέναντι στην σύμμαχο του Πακιστάν, Τουρκία. 

Στην Ινδία υπάρχει ήδη μια πολυάριθμη μέση τάξη επιχειρηματιών και επιστημόνων που φτάνει τα 350 εκατομμύρια ανθρώπους (όσος όλος ο πληθυσμός των ΗΠΑ) και σημειώνει αδιάκοπη και σταθερή ανάπτυξη σε όλους τους τομείς. Το ινδικό ΑΕΠ της σήμερα ανέρχεται σε 2,72 τρισεκατομμύρια δολάρια και είναι το 7ο μεγαλύτερο ΑΕΠ στον κόσμο, ενώ στρατιωτικά λογίζεται ως η τέταρτη μεγαλύτερη δύναμη στον πλανήτη, ψηλότερα από κάθε δυτικοευρωπαϊκή δύναμη. Οι προστριβές της με την Κίνα, καθώς και η δημοκρατική πολιτικο-κοινωνική δομή της, συνιστούν πως θα συμπαραταχθεί με τις ΗΠΑ.  

Η Ρωσία έχει ιστορικά μεγάλες αντιπαραθέσεις τόσο με τις ΗΠΑ, όσο και με την Κίνα.  Η Ρωσία μπορεί να είναι η δεύτερη στρατιωτική δύναμη του πλανήτη, αλλά έχει σοβαρές ανεπάρκειες που την κατατάσσουν οικονομικά χαμηλά, με ένα ΑΕΠ περίπου ίσο με αυτό της Ισπανίας. Η Ρωσική Δημοκρατία του Πούτιν παρακολουθεί τις εξελίξεις υπολογίζοντας τα περιθώρια επέκτασης που της επιτρέπει η αμερικανική στρατιωτική σύμπτυξη τόσο στον χώρο της Ευρώπης, όσο και στις περιοχές της Μέσης Ανατολής και κεντρικής Ασίας.  Όλα δείχνουν πως οι ΗΠΑ της φράσουν τον δρόμο προς την Ευρώπη, ενώ αφήνουν ελεύθερο το πεδίο της κεντρικής Ασίας.

Δεν είναι απίθανο, εάν κρίνει πως υπάρχει ευκαιρία να καιροσκοπήσει και να ταχθεί με το ένα, ή το άλλο στρατόπεδο. Προς το παρόν, η Μόσχα κρατά μια ουδέτερη στάση παρατηρητή, πιθανόν ακολουθώντας την συμβουλή του νικητή της μάχης του Βατερλό, Δούκα του Γουέλιγκτον: «μην ενοχλείς ποτέ τους εχθρούς σου όταν προσπαθούν να κάνουν κακό ό ένας στον άλλον».

Η Ελλάδα έχει την δυνατότητα και την ευκαιρία να αναδειχθεί σε περιφερειακή δύναμη εκπροσωπώντας τα συμφέροντα της δύσης παράλληλα με τα δικά της στον χώρο της βαλκανικής και της ανατολικής Μεσογείου. Οι πρόσφατες συμφωνίες με Γαλλία και ΗΠΑ θεμελιώνουν τις προϋποθέσεις για την ανάληψη αυτού του ρόλου.  Αυτός ο ρόλος χρίζει ιδιαίτερης προσοχής, σοβαρότητας και σχεδιασμού, που αν εφαρμοστούν μπορούν να οδηγήσουν την χώρα σε πρωτόγνωρα επίπεδα ευημερίας αλλά και επιρροής.

Οι περισσότεροι αναλυτές καταλήγουν πως έχει ήδη αρχίσει ο Β’ Ψυχρός Πόλεμος. Και πως ο ασιατικός χώρος έχει ήδη αρχίσει να διαμοιράζεται σε Αμερικανικές και Κινεζικές σφαίρες επιρροής.  Όπως και κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, ακόμη περισσότερο σήμερα, μια ολοκληρωτική πολεμική σύγκρουση μεταξύ των παραπάνω πρωταγωνιστών θα ήταν παντελώς καταστροφική για τον πλανήτη και η λογική υπαγορεύει πως δεν θα συμβεί. Αναμένονται όμως τοπικοί πόλεμοι δι’ αντιπροσώπων (proxy wars).

Σε κάθε περίπτωση, το θέατρο όλων των γεωστρατηγικών εξελίξεων του 21ου αιώνα θα είναι η Ασία.


πηγη

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here